راز و رمز

مصاحبه با آیت الله کاشانی (دام ظله)

ارسال شده توسط admin — 10-12-1388

مصاحبه با آیت الله کاشانی (دام ظله) شاگرد علامه آیت الله سیدعلی قاضی (ره)

1. لطفاً بفرمایید که چند سال خدمت مرحوم قاضی بودید؟

حدود سه سال. چون سنم خیلی کم بود. آن موقع شاگردان آقای قاضی 50-40 سال به بالا بودند، بعضی ها هم از خود آقا مسن تر بودند. آشنایی من با ایشان از طریق پدرم بود، که آقای قاضی وقتی کربلا می آمدند بر پدرم وارد می شدند. بعد مرا به شاگردی پذیرفتند.

2. شما در چه سنی خدمت حاج آقا رسیدید؟

حدود 20 سالم بود.

3. ظاهراً یکی از ملاک های مرحوم قاضی برای انتخاب شاگرد درجه اجتهاد بود و معروف است شما در سن 18 سالگی به درجه اجتهاد رسیده بودید، همین طور است؟

من در این زمینه پاسخی ندارم به شما بگویم. این سوال را از غیر من بکنید.

4. آیا ممکن است درباره کلاس های اخلاق آقای قاضی توضیح بفرمایید؟

ما در نجف طلبه های 17- 16 ساله داشتیم که فاضل و مجتهد بودند. وقتی آدم نگاهشان می کرد مجموعه کمالات و فضائل بودند و اگر از یک شبهه کلامی، شبهه اصولی یا فقهی از آنها سوال می شد به صورت تشریحی و مفصل و مسلط بیان می کردند؛ بعد اگر از یکی از آن ها می پرسیدید که این کمالاتتان را از چه کسی دارید،می گفت: من فعلاً دو درس بیشتر نمی روم، فقه آقا سید ابوالحسن اصفهانی و اخلاق آقا سید علی قاضی. کلاس های اخلاق ایشان به گونه ای بود که وقتی کسی از محضرشان استفاده می کرد و با او روبرو می شدید، فکر می کردید که کسی است که 50 سال در علم اخلاق کار کرده. و من آنچه فهمیدم از فضیلت علمی و کمالات که در آقای قاضی بود، دیدیم که نابغه روزگار بود. هرکس یک ساعت پای درس ایشان می نشست یک دنیا معارف پیدا می کرد.

5. کلاس های ایشان کجا تشکیل می شد؟

در زمانی که من بودم، کلاس ها همه در منزلشان تشکیل می شد. یک منزل محقر خرابه ای داشتند، وقتی وارد می شدیم فکر می کردیم منزل نوکر آقاست نه خود آقا! اصلاً قالی در آن خانه دیده نمی شد.یک گلیمی پهن بود خیلی هم خوش نقش بود، ولی با نایلون بافته شده بود و آن را هم عموی ایشان فرستاده بود و گفته بود اگر شما به حق الناس معتقد هستید، من این را وقف بیرونی شما کردم و برای شما نفرستادم. چون اخلاق آقای قاضی در این مسائل خیلی عجیب بود.

علمای متأخر شیعه که سالک و عارف بوده اند

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

• فخر فقهای شیعه آیت الله شیخ مرتضی انصاری

• سید حیدر آملی

• شهید اول

• محمد تقی مجلسی

• محمد باقر مجلسی

• عبدالرزاق کاشانی

• ابن جمهور الحساوی

• شیخ ابوالفتوح رازی

• شهید ثانی

• سید بن طاووس

• ملا محسن فیض کاشانی

• ملاصدرای شیرازی

• مرحوم ملا قلی جولا

• حاج شیخ محمد جواد بید آبادی

• شیخ محمد مومن مشهدی

• شیخ بهاءالدین عاملی ( شیخ بهائی )

مير فندرسكي

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

ابوالقاسم فِندِرسكي، معروف به ميرفندرسكي (ح 970-1050ق/1563-1640م)، حكيم و دانشمند دورة صفوي و از استادان بنام مكتب اصفهان پدران او از بزرگان سادات استراباد بودند و جدش ميرصدرالدين در ناحيه فندرسك از قراي استراباد صاحب املاكي بود و بعد از جلوس شاه‌عباس اول (966ق) به دربار او پيوست. پدرش ميرزابيك نيز در دستگاه شاه‌عباس خدمت مي‌كرد و مورد تكريم بود (افندي، 5/500؛ قمي، 3/35-36).

ابوالقاسم در قصبه فندرسك زاده شد (نك‍: اوحدي، 151؛ افندي، 5/501-502) و ظاهراً مقدمات علوم را در همان نواحي فرا گرفت،‌ ولي بعداً براي تحصيل به اصفهان رفت و نزد علامه چلبي بيك تبريزي (د 1041) كه خود از شاگردان افضل‌الدين محمد تركه اصفهاني بود به تحصيل حكمت و علوم پرداخت (نك‍: اوحدي، 151، 168، 282).

وي سپس در همانجا به تدريس مشغول شد، ولي ظاهراً محيط فكري و علمي آن روزگار با روحية آزادي‌طلب و تقليدناپذير او سازگار نبود و او نيز چون استادش چلبي‌بيك تبريزي و بسياري ديگر از اهل علم و ادب و عرفان و هنر عازم هندوستان شد (نك‍: همو، 151؛ نصرآبادي، 153).

هندوستان در آن دوران به سبب روش و منش خاص اكبرشاه و سياست «صلح كل او»، هم از لحاظ رونق اقتصادي و امنيت اجتماعي مردمان نقاط ديگر را به سوي خود مي‌كشيد و هم از لحاظ تنوع اديان و آيينها و دوري از تعصبات مذهبي و فرقه‌اي براي مردمان آزادانديش جايگاهي امن و دلخواه بود.

ظاهراً سفر اول مير به هند در 1015ق و به همراهي اوحدي بلياني (مؤلف تذكره عرفات العاشقين) بوده است (اوحدي، 12، 151)، به گفته اوحدي هنگامي كه مير به هند رسيد به دستگاه ميرزا جعفر آصف خان (ﻫ م) كه خود از شاعران و اديبان ايراني بود و به هند مهاجرت كرده و در آنجا به صدارت و وزارت رسيده بود نزديك شد. آصف‌خان با رعايت احوال او وسايل بازگشت او را به ايران فراهم نمود ولي ديري نگذشت كه مير دوباره عازم سفر هند شد نخست به گجرات و از آنجا به دكن رفت اوحدي در هنگاميكه مشغول نوشتن عرفات العاشقين بوده يعني در فاصله سالهاي 1021 تا 1024ق مي‌نويسد كه مير فندرسكي بعد از اين تاريخ نيز تا اواخر عمر همواره به هند سفر مي‌كرده و ظاهراً يك بار در 1037ق و بار ديگر در 1046ق به معرفي ابوالحسن اصفهاني وزير شاه جهان با آن پادشاه ملاقات كرده است (ريو، 815/II).

ميرفندرسكي در دربار ايران نيز مورد تكريم بود و به گفته نصرآبادي هنگامي كه از هند به اصفهان بازگشت شاه صفي به ديدنش رفت (همانجا).

حاج محمد صادق تخت فولاي

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

مرحوم حاج محمد صادق تخت مشهور به تخت فولادي از عرفاي بزرگ قرن سيزدهم واستاد سير وسلوك مرحوم حاج شيخ حسنعلي رحمه الله عليه در اواخر سلطنت فتحعلي شاه قاجار زندگي مي كرده اند در اوايل جواني به كار رنگرزي اشتغال داشته وبه كمك چند شاگرد كارگاه رنگرزي را اداره مي كرده اند. عادت آن مرحوم در جواني اين بود كه با وجود ناامني حاكم به شهر هر روز به عصر با شاگردان براي تفريح از شهر اصفهان خارج مي شدند.

مرحوم حاجي را رسم چنين بود كه شبهاي جمعه، اول شب را به ملاقات با علماء اختصاص داده بودند. برخي از علما سؤلاتي داشتند خدمت ايشان مي رسيدند واز فيوضات ايشان بهره مي گرفتند وروزهاي جمعه قبل از ظهر را براي ملاقات با مردم عادي تعيين كرده بودند. مردم از صنوف مختلف خدمت ايشان ي رسيدند وحاجت هاي خود را عرض نموده جواب مي گرفتند.

مرحوم حاجي قريب 63 سال عمر كردند وتا آخر عمر ازدواج ننمودند . در شب دوشنبه نيمه ذي القعده سنه 1290 قمري داعي حق را لبيك گفته وبه سراي باقي مي شتابند.

نقل كرده اند كه آن بزرگوار در شب فوتشان دستور مي دهند قبري در محل سكونتشان در تكيه – مادر شاهزاده – حفر نمايند سپس در آن قبر مي خوابند پس از چند لحظه بلند شده مي فرمايند اين محل قبر من نيست دستور مي دهند نقطه ديگري را در همان جا كه در حال حاضر مدفن ايشان است حفر نمايند ومي فرمايند قبر من اينجا است.

وصيت نموده بودند كه مرحوم حاج شيخ محمد باقر نجفي كه از علماي معروف اصفهان ومريد ايشان بود مرا غسل وكفن ودفن ايشان را انجام دهد ومرحوم پدرم مي فرمودند روز فوت ايشان برف زيادي باريده بود. مرحوم آقا نجفي را خبر كردند وايشان را همراه جمعيت كثيري از شيفتگان مرحوم حاجي ومريدان خودش به سرعت به تخت فولاد آمده مشغول تغسيل و تكفين گرديدند. پس از دفن مرحوم آقا نجفي رو به جمعيت كرده مي گويد سالها بايد بگذرد تا درويش واصلي و مرد كاملي مثل مرحوم حاج محمد صادق پيدا شود كه تمام افعال و حركات وسكنات او مطابق شرع مطهر و سنن مقدس حضرت سيد المرسلين خاتم النبيين (ص) باشد.

شفاي بيمار به دعاي حاجي

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

مرحوم علي اكبر مقدادي پدر شيخ حسنعلي نخودكي (مدفون در تكيه مادر شاهزاده) صاحب دختري مي شوند ولي مادرش تا چهار ماه پس از وضع حمل حتي قطره اي شير در سينه اش نداشت و آنچه دوا و دعا كردند ،موثر نيفتاد.تا اينكه يكي از دوستان ،او را به سوي مردي صاحب نفس به نام حاج محمد صادق درويش تخت فولادي هدايت كرد.ملا علي اكبر به دلالت دوست خود،به حضور حاجي رسيد و عرض حاجت نمود.حاجي به وي دستور داد تا هر چه دعا و دوا براي زوجه اش گرفته است،از وي دور سازد و خود نفس مبارك را در حبه نباتي بدميد و فرمود تا آن را به زوجه خود بخوراند.با انجام دستور حاجي پس از ساعتي شير از سينه زن جريان يافت و به خارج راه گشود و همين امر سبب ارادت فراوان ملا علي اكبر به مرحوم حاجي محمد صادق گرديد و مدت 22 سال خدمت درويش را به عهده گرفت و در اين مدت،تحت تربيت و ارشاد وي به مقاماتي معنوي نائل آمد. ملا علي اكبر در شهر،به كسب خود اشتغال مي ورزيد و در عين حال حوايج آن مرد بزرگ را نيز فراهم مي ساخت و شب هاي دوشنبه و جمعه به خدمت او مي رفت و در تخت پولاد تكيه مادر شاهزاده بيتوته مي كرد.

درندگان در خدمت حاجي

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

مرحوم حاج محمد صادق تخت فولادي در سفري كه به نيابت از استادش بابارستم بختياري به بيت الله الحرام مشرف مي شدند در ميانه راه نزديكي شيراز در كاروانسرايي توقف مي كنند . هوا بسيار سرد و برفي بود . مرحوم حاجي بر روي سكوي در ورودي كاروانسرا، بيرون از سرا، پوست را افكندند و نشستند. ساير كاروانيان عرض كردند هوا سرد است و اين جا گذرگاه حيوانات درنده است. بهتر است كه به داخل كاروانسرا تشريف بياوريد. ولي ايشان در جواب فرمودند. در داخل كاروانسرا آب نيست. و به جوي آبي كه خارج از كاروانسرا جاري بوده اشاره فرموده و گفته بودند: اينجا براي من بهتر است. هنگام غروب كاروانسرا دار به مسافرين مي گويد كه ما معمولاً سر شب در كاروانسرا را مي بنديم و تا صبح باز نمي كنيم. اگر ايشان بيرون بمانند احتمال دارد سرما و حيوانات درنده به ايشان آسيب برسانند. مسافرين از راه محبت تصميم مي گيرند. كه علي رغم مخالفت مرحوم حاج محمد صادق دسته جمعي گوشه هاي پوست تخت را بگيرند و ايشان را به داخل كاروانسرا منتقل كند. ولي همسفر مذبور كه به احوال ايشان آشنا بوده است مي گويد: ايشان از اشخاص معمولي نيستند. و اگر بر خلاف ميل ايشان حركتي كنيم كه عصباني و ناراحت شوند حتماً صدمه خواهيم خورد و خود مجدداً به خدمت حاجي مي رسد و عرض مي كند. كه اين مردم شما را نمي شناسند. و به احوال شما وارد نيستند. و از راه محبت و نودوستي قصد دارند كه علي رغم ميل شما ، شما را به داخل ببرند. من مي دانم كه بر اثر اين عمل صدمه مي خورند. پس شما خودتان لطف كنيد و به داخل كاروانسرا تشريف بياوريد و راضي نشويد كه افرادي كه باطناً نيتي جز خير خواهي ندارند صدمه ببينند. حاجي مي پرسند نگراني شان از چيست؟ عرض مي كند : يكي سردي هوا است كه ممكن است شما را از بين ببرد و ديگري وجود حيوانات درنده است كه در اين نواحي انواع مختلف وجود دارد . مرحوم حاجي سر از زانو بر ميدارد و به آن هم سفر مي گويد : دستت را به سينه من نزديك كن . آن هم سفر گفته است: به محض اينكه دستم را به سينه ايشان نزديك كردم گويي به ديگ جوشاني دست كرده ام و از شدت حرارت احساس تألم كرده ام. حاجي فرمود به اينها بگو آيا ذكر خداوند به اندازه ده سير ذغال گرما نمي دهد؟! اما در مورد حيوانات درنده هم تا خواست خداوند نباشد زياني نمي رسانند. هر چه بشود به اذن حق و به اراده اوست. من در زمين و آسمان ها از حيوانات نمي ترسم. مرد مذبور باز مي گردد و آنچه را كه حس و شنيده بود به ساير مسافرين مي گويد. چون حاجي قدري كسالت هم داشت كاروانيان براي ايشان مقداري آش مي پذند و پهلوي سجاده ايشان مي گذارند و بعد درب كاروانسرا را مي بندند. صبح روز بعد كه درب كاروانسرا را باز مي كنند مي بينند برف فراواني باريده است ولي در جلوي سجاده مرحوم حاجي برف نيست ظاهراً حيواناتي كه در طول شب جلوي سجاده نشسته بودند مانع شده اند كه برف در آن قسمت به زمين بنشيند. آثار پاهاي حيوانات نيز بر روي برف ها مشاهده مي گرديد. حاجي فرموده بودند شب گذشته شيري با بچه هاي خود اينجا آمد و تا صبح هم اينجا بود به او گفتم اگر مأموريتي داري من تسليم هستم ولي معلوم شد مأموريت ندارد. تا صبح اينجا بودند. و قبل از رفتن مقداري از آش را خوردند و بعد همگي رفتند.

حاج محمد صادق تخت فولاي و آقانجفي

ارسال شده توسط admin — 30-11-1388

بزرگان ايران مخصوصاً بزرگان اصفهان همه به حاج محمد صادق تخت فولادي ارادت داشته و از چشمه فياض وجود ايشان بهره مي گرفته اند. مرحوم آقا شيخ محمد نجفي بزرگ نيز از مريدان آن مرحوم بود و هر شب جمعه خدمت ايشان مي رسيد و از محضر پر فيض ايشان استفاده مي كرد و مشكلات علمي خود را از حاجي جويا مي شد. يكي از اين روزها مرحوم حاجي به ايشان مي فرمايند جمعه ديگر كه مي آييد خودتان شخصاً يك خروس براي من بياوريد . مرحوم آقا نجفي هم به دستور ايشان عمل نموده، جمعه بعد خروسي را از منزل برداشته زير عبا مي گيرد و سوار بر مركب شده با مستخدمشان به سوي تكيه مادرشازده راه مي افتند. در بين راه خروس سعي مي كند سرش را از زير عبا بيرون آورد. مرحوم آقا نجفي از اين مسئله كه اگر سر خروس معلوم شود و مردم ايشان را با وجود موقعيت و مرتبه اي كه داشته اند ببينند كه خروسي را زير عبا گرفته همراه مي برند، چه فكري درباره شان خواهند كرد. بسيار ناراحت بودند مرحوم آقا نجفي تصور مي كردند اين امر به شئون ظاهري ايشان منافات دارد، لذا اين مسافت را با ناراحتي طي كرده به خدمت مرحوم حاجي مي رسند و خروس را تقديم مي كنند. مرحوم حاجي خروس را گرفته مي فرماايند من از شما خروس خواستم، ولي نه خروس دزدي . مرحوم آقا نجفي از اين سخن شگفت زده شده عرض مي كنند، من از شما تعجب مي كنم كه چنين سخني مي فرمائيد. اين خروس را من از منزل خود آورده ام . مرحوم حاجي مي فرمايند: تعجب من هم از اين بود كه اگر اين خروس از خود شماست، چرا اينقدر ناراحت بوديد كه كسي نبيند. فكر كردم شايد مال خودتان نبوده و به اين سبب نمي خواستيد كسي بفهمد.

بله منظور مرحوم حاجي از اين عمل اين بود كه، انيت و خود بيني را از مرحوم نجفي دور نمايد و اين چنين بوده سيره بزرگان در تربيت شاگردان.

نوانديشي مكتب اصفهان

ارسال شده توسط admin — 26-11-1388

گفت‌وگو با دكترمحمد باقر كتابي

اشاره: دكترسيدمحمدباقر كتابي, در سال 1302 هجري شمسي در اصفهان به‌دنيا آمد. وي پس از گذراندن دورة متوسطه در دبيرستان‌هاي صارميه, سعدي و ادب, ليسانس خود را در سال 1332 در رشتة حقوق از دانشگاه تهران اخذ كرد. سال‌هاي دانشجويي وي در بحبوحة مبارزات دكترمحمد مصدق و كودتاي 28 مرداد گذشت. پس از آن وي در اصفهان, در دبيرستان‌هاي هاتف, قدسيه و هراتي تدريس مي‌كرد. در مرحلة بعدي تحصيلات عالي خود, به خاطر دلبستگي و گرايش به مباحث عرفاني و ادبي, تغيير رشته داده و سرانجام دكتراي الهيات,‌ عرفان و ادبيات فارسي را در سال 1347 از دانشگاه تهران دريافت كرد و بعدها ادبيات عرب, ادبيات فارسي و متون عرفاني را در دانشگاه اصفهان تدريس مي‌كرد. ايشان پس از بازنشستگي نيز با دانشگاه‌ اصفهان همكاري داشته و تدريس متوني مانند مثنوي مولانا, حديقه سنايي, غزليات حافظ, نهج‌البلاغه و تأثير قرآن و حديث در ادب فارسي را به عهده دارد. دكترمحمدباقر كتابي از شاگردان نزديك حضرت‌آيت‌الله‌العظمي حاج رحيم ارباب بوده و بيست و هشت سال از محضر درس آن استاد عرفان و فقه و رياضيات, بهره‌مند شده است. اين گفت‌وگو بهانه‌اي است براي يادكرد آن حكيم و عارف فرزانه.

آقاي دكتركتابي! . امروز مي‌خواستيم با انديشة حاج‌آقا رحيم ارباب آشنا شويم و اين از زبان شما كه هميشه در مسجد ايشان نمازجماعت مي‌خوانديد و به ايشان ارادت داشتيد, شنيدني و ‌آموختني خواهد بود. زيرا كه ايشان شخصيت پنهاني دارند و مثل كوه يخي مي‌ماندند كه شايد يك دهم آشكارش را هم مردم نشناختند, چه برسد به آن نُه دهمش كه زير آب است و دور از دسترس انديشة ما.

بله, من به ايشان خيلي ارادت داشتم. من دوست ندارم كه از خودم تعريف كنم, ولي مولانا, بسيار زيبا مي‌سرايد كه:

مادح خورشيد مدّاح خود است كه دو چشمم سالم و نامُرمَد است

معمولاً ما اين‌طور هستيم. چون خودمان كه چيزي نداريم, خودمان را به شخصيت‌هاي خيلي بزرگ مي‌بنديم و از آنها كسب وجاهت مي‌كنيم. من دلم نمي‌خواهد اين‌گونه باشم, ولي چاره‌اي ندارم. واقعاً از كودكي به فكر بودم كه افرادي را انتخاب كنم كه اينها انسان باشند, انسان واقعي. در زمان كودكي تا جواني و بعد از جواني ما, چند نفر در روحانيت زبده بودند. يكي از آنها مرحوم حضرت ‌آيت‌الله‌العظمي ارباب بود, يكي مرحوم طبيب و حكيم حاج‌ميرزا علي آقاي شيرازي بودند, يكي ديگر هم مرحوم حاج‌شيخ مهدي نجفي, دايي خود من بود كه يادم هست آن وقت‌ها مي‌گفتند اَزهَدِ مردم اصفهان است. از بزرگان ديگر, مرحوم حاج‌ملاحسينعلي صديقين در اصفهان بود و ديگر از مرحوم محمدباقر الفت بزرگ مي‌توان نام برد كه او هم از انسان‌هاي عجيبي بود كه ناشناخته ماند.

من هرچه فكر مي‌كنم چه تناسبي با آقاي ارباب مي‌توانستم داشته باشم, خودم نمي‌دانم. تقريباً حدود بيست و هشت سال, هر وقت كه ممكن مي‌شد در خدمت ايشان باشم, مي‌رفتم و در نماز ايشان و پاي خطبه‌هاي ايشان و از ارشادهاي ايشان بهره‌مند مي‌شدم؛ و گاه در خانة ايشان, ساعت‌ها سؤال‌هايم را از محضرشان مي‌پرسيدم و ايشان كريمانه پاسخ مي‌فرمودند. حتي يك وقت از آقا خواهش يك درس كردم. ايشان پذيرفتند كه "شرايع" را كه در فقه است, تدريس كنند. البته من اول به فكر منظومة حاج‌ملاهادي سبزواري بودم, ولي ايشان ترجيح دادند كه شرايع را شروع كنيم. البته اين درس‌ها ادامه نيافت, زيرا بينايي ايشان در اين اواخر, آن‌طور كه يادم هست از سال43و44, كم شد و بعد كم‌كم بينايي خود را از دست دادند. بعد هم بيماري‌هاي ديگري براي ايشان پيدا شد و طبعاً تدريس براي ايشان دشوار بود. البته من گاهي خدمتشان مي‌رفتم. ايشان روي تخت خوابيده بودند, بينايي هم نداشتند و واقعاً از بيماري‌هاي متعدد در رنج بودند, با اين همه, خلق و خوي تدريس و تهذيب و تعليم را حتي در بستر بيماري هم از دست نداده بودند.

خوب به خاطر دارم كه استاد علامه مرحوم جلا‌ل‌الدين همايي, بارها به ديدن ايشان مي‌آمدند. ولي مثل اين‌كه به دريايي رسيده باشند, زانوي ادب بر زمين مي‌زدند. با اين‌كه مرحوم حاج‌آقا‌رحيم ارباب نابينا بودند, ولي پاسخگوي مسائل فلسفي و پرسش‌هاي حضرت استاد همايي مي‌شدند. ايشان همواره حاضرالذهن بودند و شعرهاي منظومه را از بر مي‌خواندند. مرحوم حاج‌آقا رحيم غير از معارف اسلامي, از فقه و اصول و ادبيات و فلسفه و كلام و حكمت و عرفان, در رياضي هم استاد مسلم بودند, چه در نجوم و هيئت و چه در اصل رياضيات.

- حاج‌آقا رحيم هيچ‌وقت از لباس روحانيت استفاده نمي‌كردند,و هيچ‌وقت رساله‌اي ننوشتند, ديگر اين‌كه وجوهات هم دريافت نمي‌كردند, چهارم اين كه نمازجمعه را واجب عيني مي‌دانستند. حالا شما مي‌توانيد توضيح بدهيد كه دلايل پنهان آن چه بوده است؟

من خيلي كوچك‌تر از اين هستم كه دربارة ايشان سخني بگويم, ولي بايد يادآور شوم كه ايشان افتخار شاگردي سه استاد بزرگ را داشتند, يكي مرحوم جهانگيرخان قشقايي بود, كه شرح حالش را براي من طي يكي دو روز, به‌طور مفصل مي‌فرمود و من يادداشت مي‌كردم. در رسالة دكتري خودم, رجال اصفهان (جلد اول) بخشي از آن را آورده‌ام. هميشه هم ايشان از حضرت مرحوم قشقايي به مرحومِ خان تعبير مي‌كردند و مي‌گفتند: "مرحوم خان اين‌جور مي‌فرمود." از آنجا كه مرحوم جهانگيرخان خودشان ايلي بودند و وقتي وارد حوزة درس و بحث شدند, عمامه به سر نگذاشتند و همواره با همان كلاه پوستي ايلي بودند, احتمال مي‌دهم كه حاج رحيم ارباب در اين كار اقتدا و اقتفا به استاد بزرگوارشان كرده باشند. حتي روزي اين را خودشان با تبسمي كه هميشه بر لب داشتند, براي من گفتند. آن روز در شرح حال مرحوم جهانگيرخان براي من گفتند كه "يك روز صبح زود ديدم كه درِ خانة ما را مي‌زنند, رفتم ببينم كيست, ديدم مرحومِ خان است, گفتم: "آقا بفرماييد داخل" گفتند: "رحيم, ديشب خواب ديدم عمامه‌اي شده‌‌اي, آمدم ببينم نكند شده باشي"" البته اين را با خنده مي‌گفتند. چون بعضي به ايشان ايراد مي‌كردند كه "آقا چرا شما كه در سلك روحانيت هستيد, عمامه نداريد؟" مثل استادشان كلاه پوستي مي‌گذاشتند. آن آقا گفت: "اگر خدا در روز قيامت از شما بپرسد كه چرا اين كار را نكرديد, چه جواب مي‌دهيد؟" ايشان پاسخ دادند: "اگر مي‌گذاشتم و خدا از من مي‌پرسيد, چه تناسبي با اين لباس داشتي؟ آن‌وقت نمي‌دانستم چه جواب بدهم."

در زمان ايشان مراجع بزرگي زندگي مي‌كردند, ازجمله مرحوم آيت‌الله سيدابو‌الحسن اصفهاني, مرحوم حكيم, مرحوم آيت‌الله خويي و مرحوم آيت‌الله حاج‌آقاحسين بروجردي كه ديگر تقريباً منحصر به فرد شده بودند. شايد ايشان فكر مي‌كردند كه رساله نوشتن با وجود رسالة آقايان لزومي ندارد, ولي هركس مي‌آمد و از ايشان مي‌خواست كه از فتاوي خودشان بگويند هم دريغ نداشتند. حتي يادم هست در بحث ارث همسر, ايشان معتقد بودند كه همسر از تمام ماترك مرد سهم مي‌برد. اگر هم كسي فتواي خودشان را مي‌خواست, به‌طور مفصل بيان مي‌فرمودند. آية قرآن را مي‌خواندند كه: "و لهن الربع مما تركتم" و استدلال آيه‌اي مي‌كردند, ولي نمي‌نوشتند. نه‌تنها فتوا ننوشتند, بلكه كتاب هم ننوشتند. در عين حال, با وجود معارفي كه در سينة‌ايشان بود, علامة همايي مي‌فرمودند كه "من اعتقاد راسخ دارم كه در كل حوزه‌ها فعلاً در مقام جمع‌الجمعي مثل حاج‌آقا رحيم ارباب وجود ندارد, آن‌چنان كه تمام معارف را در حد استادي بداند."

حکيم قشقايي از نگاه انديشمندان

ارسال شده توسط admin — 26-11-1388

در اين يادداشت سعي مي شود نظر بزرگاني که به هر نحو با مرحوم حکيم جهانگير خان ارتباط داشته اند آورده شود.

حسيني فسايي نويسنده کتاب فارسنامه ناصري اين چنين مي نويسد:

زبدة ارباب فضل و بلاغت، قدوة اصحاب مجد و فصاحت، وحيد عصر و فريد دهر، کاشف مشکلات، فاتح معضلات، مخزن نفايس فروع و اصول، مظهر حقايق معقول و منقول، جامع نکات اصليه، حاوي احکام فرعيه ، نادرة زمان : جهانگير خان قشقائي از تيره درهشوري، از اوائل عمر، طبعش از معاشرت اقران رميده، کربت غربت را بر آسايش اختيار کرده ، رخت سفر را به جانب اصفهان کشيد، تحصيل علوم را بر کمالات ديگر ، ترجيح داد و در اندک مدتي گوي سبقت را از همگان ربود و اکنون در شهر اصفهان مرجع فضلا و معتمد علماست، با آنکه در مراتب علميه سرآمد ارباب عمايم است از لباس بزرگان ايلات از سرتا پا بيرون نرفته، مانند ايلات، کلاه و زلف دارد.[1]

آقا بزرگ تهراني در خصوص بعد فلسفي وي مي‌نويسد:

وي معقول و منقول را تحصيل کرد تا جائي که به اعلي درجات علمي رسيد. و غرق شده بود در فلسفه و فراگرفت اين علم را با جد و کوشش فراوان تا جائي که روشن نمود غموض‌هاي (پيچيدگي‌هاي) علوم فلسفي را و در اين رشته تا جائي پيش رفت که نزديک بود منحصر گردد علوم فلسفي در اين شخص . شهرتش در ايران پيچيده و جذب کرد طالبين فلسفه را بسوي خود، و اهل علم از سائر بلاد براي فراگيري فلسفه به سويش شتافتند. [2]

استاد مطهري از حکيم مورد بحث ما چنين ياد مي‌کند :

جهانگير خان قشقايي در بزرگي، عشق تحصيل به سرش افتاد و دنبال علم را گرفت تا آنجا که استاد مسلم فلسفه در اصفهان گرديد. [3]

استاد همايي اين چنين مي گويد:

به تمام جهات و آداب شرعي متأدب و به فضايل اخلاقي آراسته بود. حاصل عمرش صرف تعليم و تربيت طلاب و مستعدان گرديد. در شبانه روز چند درس فقه و اصول و فلسفه و کلام مي‌گفت. ايام تعطيل به درس حديث و تفسير و اخلاق مي‌پرداخت مخصوصاً درس اخلاقش براي طلاب بسيار مفيد بود. [4]

اين دو بزرگوار [ جهانگير خان و آخوند کاشي] دو نفر عالم محقق معاصر ساکن يک مدرسه بودند که حوزه علميه اصفهان خاصه تحصيل فلسفه و علوم عقلي به وجود ايشان قائم و تدريس اين فنون بدانها منحصر بود، بدين سبب نام ايشان با يکديگر ترديف شده عنوان (آخوند وخان) يا (خان و آخوند) يعني جهانگير خان و آخوند ملامحمد کاشاني در آن زمان چندان اشتهار داشت که سراسر ايران را فرا گرفته بود، براي اينکه عموم طلاب که از شهرهاي ديگر هم به اصفهان مي‌آمدند ناگزير نزد يکي يا دو نفر تحصيل کرده بودند، بدين واسطه صيت شهرت ايشان تا بلاد عراق عرب نيز رسيده بود.

از حسن اتفاق مابين اين دو استاد معاصر همکار به هيچ وجه رقابت و هم چشمي در کار نبود، سهل است که يکديگر را برادرانه دوست مي‌داشتند و رابطه اخوت و اتحاد حقيقي در ميان ايشان برقرار بود چندانکه بقاعدة معروف اهل فلسفه «حکم احد المتّحدين يسري الي الآخر»در رنج و راحت يکديگر شريک بودند و غم و شادي هر کدام در آن ديگر سرايت مي‌کرد.

در معاشرتشان شوخيها و مطايباتي نيز با هم داشتند مخصوصاً از طرف آخوند که در شوخي و بذله گويي بي نظير بوده از اين قبيل که مرحوم آخوند در جواني اهل ورزش و پهلواني بوده است ، روزي براي خان داستانهاي جواني و ورزشکاري خود را مي‌گفت. خان بشوخي پرسيد «هنوز هم به ميل گرفتن ميل داريد؟» آخوند جواب داد «تا کدام زورخانه باشد.»

آخوند بسيارتند و زود خشم، و بر عکس خان بي اندازه سليم و بردبار بودند. يک روز که آخوند بر سر امر جزئي سخت غضبناک شده بود خان از در دوستي ناصحانه او را تسکين مي‌داد، آخوند گفت، «پس خوبست من هم مثل تو آش حليم باشم؟» خان گفت : «نه به اين شلي.»[5]

جهانگيرخان قشقايي

ارسال شده توسط admin — 26-11-1388

فرزند محمد خان دره شويي، متوفي 1328ق، حكيم و عارف رباني، از فلاسفه و مدرسين حكمت در عصر قاجار است. معروفترين استاد وي حكيم نامي محمدرضا صهبا قمشه اي از حكما و عرفاي بزرگ اصفهان بود. بسياري از بزرگان و علماي اصفهان شاگردان وي بوده اند. ظاهراً مرحوم جهانگير خان شرحي بر نهج البلاغه داشته است كه اكنون اثري از آن نيست. در ماده تاريخ وفاتش آمده است: « جهانگير نزد خداي جهان شد».

جهانگيرخان در جواني از شاهنامه خوانهاي ممتاز طايفهخود محسوب مي شد.

در يك فرصتي كه به اصفهان آمد و با بزرگاني چون هماي شيرازي( متوفي 1290ق) و ميرزا عبدالجواد حكيم ( متوفي 1281ق) تماس گرفت، صفاي باطن و ليقات ذاتي وي موجب گرديد كه به تحصيل علم و معرفت بپردازد. معلوم نيست در سفري كه به اصفهان داشت چه گفتند و چه شنيد شوريده حال شد و ترك وطن و ديار كرد و در مدرسة صدر بازار اصفهان به تحصيل علم و تهذيب اخلاق پرداخت و طولي نكشيد كه جامع علوم عقلي و نقلي و بزرگترين استاد فلسفه كلام، فقه و اصول گرديد.

جهانگير خان در سن چهل سالگي تحصيل علم را شروع كرد و تا آنجا پيش رفت كه از فيلسوفان، هر كسي كه ميخواست اظهار فضل كند، خود را شاگرد جهانگيرخان معرفي ميكرد. وقتي كه ظلّ السلطان حاكم جابر اصفهان خواست كه ديدارش برود، جهانگيرخان به او اجازه نداد لذا يك روز ظلّالسلطان بدون اطلاع قبلي به مدرسة صدر اصفهان رفت و وارد اتاق وي شد و گفت : « جناب جهانگيرخان! اگر سابق مي خواستيد مرا ببينيد، چند ماه طول مي كشيد من بايد از شما وقت بگيرم و اين به سبب مقام ارجمند علمي شما است».

در مورد اخلاق شخصي جهانگيرخان عمر او تندي و خشم از وي نديد و يك سخن زشت ناهنجار از زبانش نشنيد. روحيات جواني خويش را هرگز فراموش نكرده بود. و در ايام كهولت نيز به سواركاري، تيراندازي و نشانه زني علاقه داشت. براي حفظ سلامتيش همه روزه مقداري پياده راه ميرفت و در اواخر عمر به بيرون رفتن از مدرسه براي وي مشكل بود اطراف مدرسه مدتي قدم ميزد. عموم طلاب مدرسه صدر او را چون پدري مهربان دوست داشتند و در مرگ وي به شدت ميگريستند زيرا كه پدري دلسوز و مهربان را از دست داده بودند، چنانكه كه گفته اند، بيشتر آنان وصيت كردند كه بعد از مرگ كنار استادشان دفن شوند.

بزرگترين تأثير علمي جهانگير خان آن بود كه فلسفه را از تهمت، ضلالت و الحاد رهانيد. و همان كاري را انجام داد كه مدت ها قبل فقيه نامدار آقا حسين خوانساري انجام داده بود. مقام ديانت، تقوا و عفاف جهانگير خان چنان مسلم و آشكار بود كه پيشوايان بزرگ روحاني مانند آيت الله العضمي بروجردي و آيت الله سيد جمال الدين گلپايگاني به تحصيل فلسفه و حكمت در اصفهان در خدمت جهانگيرخان و آخوند كاشي افتخار ميكردند. و مايل بودند كه در شرح حال خويش به اين قسمت از زندگاني شان اشاره شود، حكيم جهانگيرخان با حكيم رباني و مدرس معروف آخوند كاشي هم عصر بودند. هر دو بزرگوار در مدرسة صدر ساكن و حوزة علمي اصفهان در تحصيل فلسفه و حكمت به وجود ايشان استوار بود. هر دو استاد نيز يكديگر را برادرانه دوست داشتند و رابطة اخوت بين ايشان برقرار بود. هر دوي آنان تا آخر عمر مجرد زيستند. حق رفاقت بين دو استاد تا آخر عمر و حتي بعد از مرگ نيز باقي ماند. چنانكه نقل است جهانگير خان زودتر از آخوند كاشي درگذشت. در اين زمان آخوند كاشي به قدري مريض احوال بود كه نمي توانست راه برود. اما وقتي جنازة مرحوم جهانگير خان را داخل مدرسة صدر آوردند تا بر او نماز بخوانند، آخوند كاشي بسيار بيتابي نمود و به شاگردانش اشاره كرد كه زير بغلهاي او را بگيرند تا وي نيز چند قدمي به مشايعت دوست عزيزش برود. اما بيشتر از چند قدم نتوانست جلوتر برود. سه شب از ماجرا نگذشته بود كه يكي از شاگردان حكيم جهانگير خان، او را در خواب مي بيند كه به وي مي گويد: از آخوند تشكر كن كه به مشايعت جنازة من آمد زيرا در چند قدمي كه آمدند اذكاري را دنبال جنازه ام گفت كه اين اذكار سبب شد من از برزخ نجات پيدا كنم. برو از او تشكر كن و به او بگو : «‌الحق كه حق رفاقت را به جا آوردي»

ايشان بعد از گذشت 85 سال از عمر با بركتشان در سال 1328 هجري قمري دار فاني را وداع گفتند.