انديشه تشكيل جامعه‌اي عاري از ظلم و ستم و تبعيض كه در آن معيارهاي عالي معنوي و انساني يا به عبارتي دموكراسي واقعي حاكم باشد، از ديرباز در ذهن بشر از جايگاه و اهميت خاصي برخوردار بوده است. از زماني كه افلاطون در آراي خويش مدينه فاضله را عنوان مي‌كند، تا قرن‌ها بعد كه اين انديشه به صورت “يوتوپيا” يا شهر آرماني در آثار نويسندگان و فلاسفه تجلي مي‌نمايد، مي‌توان جلوه‌هاي گوناگوني از چنين تفكري را بازيافت.
به عبارتي، مي‌توان به جرأت اذعان داشت بشر از آن هنگام كه ابتدايي‌ترين جوامع را تشكيل داد، همواره در درون خويش آرزومند جامعه‌اي آرماني و به تبع آن شخصيتي بوده كه بتواند چنين جامعه‌اي را تشكيل دهد. اين شخص در حقيقت همان منجي موعود است كه در اديان و فرهنگ‌هاي اقوام و ملل مختلف با تلقي‌ها و نگرش‌هاي گوناگون به صورت‌هاي متنوعي معرفي شده است. در اين نوشتار تلقي‌هاي مختلف انديشه موعود ـ البته به جز آنچه در عقايد اسلامي مطرح است ـ را به اختصار بررسي و تبيين خواهيم كرد.
همان طور كه اشاره شد، منجي موعود و نجات‌بخش نزد اقوام و ملل مختلف با آيين‌ها و فرهنگ‌هاي كاملاً متفاوت، به اشكال و صورت‌های گوناگون و متنوعي مطرح شده است؛ اما جملگي در يك نكته متفق‌القول هستند كه نجات‌بخشي خواهد آمد و آنان را از يوغ بندگي جباران و ستمكاران و حاكمان زورگو می‌رهاند و جامعه‌اي پر از عدل و داد به وجود خواهد آورد. هندوها انتظار دهمين تجلي ويشنو يا كالكي را دارند؛ بودايي‌ها ظهور بوداي پنجم را منتظرند؛ يهوديان به جز مسيح (ماشيح) نجات دهنده‌اي نمي‌شناسند؛ مسيحيان، فارقليط را مي‌طلبند كه عيسي مسيح مژده آمدنش را داده است؛ و بالاخره مسلمانان قائل به ظهور حضرت مهدي(ع) هستند.
البته چنين انديشه‌اي مختص مكاتب و اديان مذكور نيست، بلكه چنين رواياتي در اشكال مختلف، از قصص مذهبي گرفته تا اساطير و افسانه‌ها، در ميان همه اقوام متمدن و غيرمتمدن جهان و حتي قبايل بدوي وجود داشته و دارد. مثلاً ژرمن‌ها معتقد بودند كه فاتحي از طوايف آنان قيام می‌کند و نژاد ژرمن را در جهان برتري می‌بخشد. نژاد اسلاو بر اين باورند كه از مشرق زمين، يك نفر برمی‌خيزد و تمام قبايل اسلاو را متحد می‌کند و بر دنيا مسلط می‌گرداند. اهالي يوگسلاوي (صربستان) نيز در سرودهاي حماسي خويش از شخصي به نام “ماركو كراليه ويچ” نام مي‌برند و انتظار ظهور وي را دارند. ساكنان جزاير انگلستان از ديرباز منتظر ظهورد “آرتور” هستند كه در جزيره “آوالون” سكونت دارد. بنابر عقيده ايشان وي روزي ظاهر مي‌شود و نژاد “ساكسون” را در دنيا غالب مي‌گرداند و سيادت جهان، نصيب آنها مي‌گردد.